ธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษา

โดย นายขจร  จิตสุขุมมงคล   รองเลขาธิการคณะกรรมการการอุดมศึกษา

ได้บรรยาย ความหมาย     ธรรมาภิบาล                 =      ธรรม           +         อภิบาล

(คุณความดี, ความถูกต้อง)  (บำรุงรักษา, ปกครอง)

=   วิธีการปกครองที่ดี   หรือ

หลักการบริหารบนพื้นฐานของหลักธรรม

ความดี และความถูกต้อง

มาจากภาษาอังกฤษว่า  GOOD  GOVERNANCE

หลักการสำคัญ ๖ ประการ

ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วย การสร้างระบบบริหารกิจการบ้านเมืองและสังคมที่ดี พ.ศ. ๒๕๔๒  และพระราชกฤษฎีกา ว่าด้วย หลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. ๒๕๔๖  ได้กำหนดแนวทางการส่งเสริมและพัฒนาระบบการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีให้แก่หน่วยงานต่างๆ  โดยอยู่บนพื้นฐานของหลักการสำคัญ  ๖  ประการ  ดังนี้

๑. หลักนิติธรรม (The Rule of Law)

ได้แก่  การตรากฎหมาย กฎ ข้อบังคับต่างๆ  ให้ทันสมัยและเป็นธรรม เป็นที่ยอมรับของสังคม  และสังคมยินยอมพร้อมใจปฏิบัติตาม  โดยถือว่าเป็นการปกครองภายใต้กฎหมาย  มิใช่ตามอำเภอใจ หรืออำนาจของตัวบุคคล

๒. หลักคุณธรรม (Ethics, Morality)

ได้แก่  การยึดมั่นในความถูกต้องดีงาม เช่น ความซื่อสัตย์ สุจริต ขยัน อดทน เมตตากรุณา เสียสละ เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม ทั้งความประพฤติและจิตใจ

๓. หลักความโปร่งใส (Transparency)

ได้แก่  การสร้างความไว้วางใจซึ่งกันและกัน  มีการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์  การบริหารจัดการมีระบบ ระเบียบ กระบวนการ ขั้นตอน ที่ชัดเจน ตรวจสอบได้ทั้งการให้คุณและให้โทษ

๔. หลักการมีส่วนร่วม (Participation)

ได้แก่  การเปิดโอกาสให้ประชาคม และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้รับรู้   ได้มีโอกาสแสดงความคิดเห็นในการกำหนดนโยบาย การวางแผน การตัดสินใจ  หรือมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ

๕. หลักความรับผิดชอบ (Responsibility and Accountability)

ได้แก่  การตระหนักในสิทธิหน้าที่ ความสำนึกในความรับผิดชอบต่อสังคม  การใส่ใจปัญหาสาธารณะและกระตือรือร้นในการแก้ปัญหา รวมถึงความรับผิดชอบในผลงาน หรือปฏิบัติหน้าที่ให้บรรลุผลตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ ตลอดจนความพร้อมที่จะถูกตรวจสอบและกล้าที่จะยอมรับผลจากการกระทำของตน

๖. หลักความคุ้มค่า (Cost –Effectiveness or Utility)

ได้แก่  การบริหารจัดการและใช้ทรัพยากรที่มีจำกัดเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อส่วนรวม โดยคำนึงถึงความสามารถในการแข่งขันในเวทีโลก และการรักษาพัฒนาทรัพยากรให้สมบูรณ์ยั่งยืน  เช่น มีการวางแผนการใช้จ่ายเงินและการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ มีการกำหนดเป้าหมายและพันธกิจที่สอดคล้องกับนโยบายและวิสัยทัศน์  ยึดหลักความประหยัดเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด   ยึดหลักการให้ผลตอบแทนตามผลงาน  และมีการตรวจสอบได้

ความสำคัญของธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษา

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒  (ม.๓๖) ให้สถานศึกษาของรัฐที่จัดการศึกษาในระดับปริญญาเป็นนิติบุคคล และดำเนินกิจการได้โดยอิสระ สามารถพัฒนาระบบบริหารและการจัดการที่เป็นของตนเอง มีความคล่องตัว มีเสรีภาพทางวิชาการ  และอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสภาสถานศึกษาตามกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งสถานศึกษานั้นๆ

สภาสถาบันอุดมศึกษา  เป็นองค์คณะบุคคล ซึ่งมีอำนาจและหน้าที่ในการควบคุม กำกับ ดูแลกิจการโดยทั่วไปของสถาบันอุดมศึกษา  โดยเฉพาะ การวางนโยบายการบริหารและพัฒนาสถาบัน การออกกฎ ระเบียบ ข้อบังคับเกี่ยวกับกิจการต่างๆ ของสถาบัน ตลอดจนอำนาจในการอนุมัติ อนุญาต ต่างๆ   จึงเป็นองค์คณะบุคคลที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง   ในการกำหนดทิศทางการพัฒนาของสถาบันอุดมศึกษา และช่วยสนับสนุนส่งเสริมให้การบริหารกิจการของสถาบันอุดมศึกษาเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ สามารถก้าวไปสู่การแข่งขันในระดับชาติและระดับนานาชาติได้อย่างเข้มแข็ง

ปัญหาธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษา

การประชุมระดมความคิดเห็นเพื่อกำหนดแนวทางการแก้ไขปัญหาธรรมาภิบาล             ในสถาบันอุดมศึกษา เมื่อวันพุธที่ ๔ พฤศจิกายน ๒๕๕๘  ระหว่างรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (นายธีระเกียรติ เจริญเศรษฐศิลป์) สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอื่นๆ อาทิ สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน  สำนักงาน ป.ป.ท., สำนักงาน ป.ป.ช., สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย)  เป็นต้น ได้มีการสรุปประเด็นการร้องเรียนความไม่ชอบธรรมและการประพฤติผิดในสถาบันอุดมศึกษา โดยมีประเด็นหลัก ๓ ประการ ได้แก่

๑.  การสรรหาผู้บริหารและสภาสถาบันอุดมศึกษา

๒.  การจัดการศึกษาที่ไม่มีคุณภาพและไม่ได้มาตรฐาน

๓.  การลอกเลียนผลงานทางวิชาการ  รวมถึงการจ้างทำและคัดลอกวิทยานิพนธ์

ผลกระทบเมื่อขาดธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษา

มีข้อร้องเรียนมาก

L การบริหารกิจการต่างๆ เกิดภาวะชะลอตัว หรือหยุดชะงัก

L สถาบันอุดมศึกษาอ่อนแอ ไม่สามารถพัฒนาหรือแข่งขันได้

L บุคลากรขาดขวัญและกำลังใจในการปฏิบัติงาน

L สังคมขาดความศรัทธา การยอมรับ และความเชื่อถือ

L ประสบปัญหาการเงิน และการบริหารทรัพยากร

ฯลฯ

แนวทางการส่งเสริมธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษา

มิติของสภาสถาบันฯ และคณะผู้บริหาร

þ วางระบบ/กลไกที่ดีและมีประสิทธิภาพ ในการได้มาซึ่งนายกสภาและกรรมการสภาสถาบัน และผู้บริหารสถาบันอุดมศึกษา เพื่อให้ได้บุคคลที่มีทั้งความรู้ความสามารถ และมีคุณธรรมจริยธรรม สามารถช่วยพัฒนา หรือแก้ไขปัญหาได้

þ สำรวจและประเมินตนเองในฐานะองค์กรบริหารสูงสุดของสถาบัน  เป็นแบบอย่างที่ดีในการบริหารกิจการสถาบันอุดมศึกษาตามหลักธรรมาภิบาล

þ กระตุ้นและส่งเสริมสนับสนุนให้บุคลากรในสถาบันอุดมศึกษา    มีค่านิยม/วัฒนธรรมองค์กรที่ดีในการปฏิบัติงาน

มิติของประชาคมในสถาบันอุดมศึกษา

þ ตระหนักถึงบทบาทหน้าที่ และความรับผิดชอบ ต่อตนเอง ต่อภารกิจ  ต่อสถาบันอุดมศึกษา ต่อนิสิตนักศึกษา และต่อสังคม

þ มีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ ของสถาบันอุดมศึกษา เป็นส่วนหนึ่งในการพัฒนาสถาบันอุดมศึกษาในด้านต่างๆ

þ มีส่วนร่วมในการตรวจสอบและผลักดันให้เกิดธรรมาภิบาล   ในสถาบันอุดมศึกษาของตน

มิติของ สกอ.

þ ส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้บริหารและสภาสถาบันอุดมศึกษามีความรู้และทักษะในการบริหารตามหลักธรรมาภิบาลในมิติต่างๆ  เช่น การจัดทำกรอบมาตรฐานหลักสูตรกรรมการสภาสถาบันอุดมศึกษา กรรมการตรวจสอบ กรรมการสภาวิชาการ

þ มีกลไกการติดตามและประเมินผลการบริหารตามหลักธรรมาภิบาลของสถาบันอุดมศึกษา

แสดงความคิดเห็น

*

  • เข้าสู่ระบบ