นักวิจัยเพื่อ “ท้องถิ่น” เรื่องอะไรก็ได้ โจทย์อะไรก็ได้ ที่คนในชุมชนต้องการค้นหา

สาขาวิชาพัฒนาการท่องเที่ยว โดยอาจารย์เบญจมาศ ณ ทองแก้ว และคณะ ได้ร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ “เครื่องมือ งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นกับการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดชุมพร” โดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย (สกว.)

จากการร่วมพัฒนาตน และคนในท้องถิ่นครั้งนี้ พบว่าลักษณะสำคัญของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น  เป็นงานที่มีคนในชุมชนท้องถิ่นร่วมเป็นนักวิจัยและร่วมในกระบวนการวิจัยเพื่อค้นคว้าหาคำตอบ กล่าวคือ เปิดโอกาสให้ชุมชนหรือคนในท้องถิ่นต้องร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมเรียนรู้ ร่วมวิเคราะห์ ร่วมตรวจสอบและแปลความหมาย รวมทั้งคาดว่าจะเกิดความเปลี่ยนแปลงภายหลังการดำเนินการวิจัย โดยตอบที่ต้องค้นหาจะ “ เป็นเรื่องอะไรก็ได้ โจทย์อะไรก็ได้” ไม่ว่าจะเป็นทรัพยากร ของดีชุมชน ประเพณีวัฒนธรรม หรือการจัดการความรู้ที่คนชุมชนรู้ หรือคนข้างนอกรู้ แต่ทั้งนั้นทั้งนี้ต้องเป็นเรื่องที่ชุมชนหรือคนในท้องถิ่นเห็นว่ามีความสำคัญ และต้องการค้นหาคำตอบร่วมกัน  พูดง่ายๆคือ ชาวบ้านเป็นพระเอกในการวิเคราะห์ตนเอง  ส่วนนักวิจัยเป็นได้แค่ตัวประกอบยอดเยี่ยมเท่านั้น หน้าที่พระเอกมีอะไรบ้าง (1) ร่วมวิเคราะห์  (2) ให้ข้อมูลลึก /เป็นจริง  (3)  รู้สึกเป็นเจ้าของโครงการ และ (4) สามารถแก้ปัญหาได้ตรงจุด ขณะที่หน้าที่ตัวประกอบ (1)  อำนวยความสะดวกให้ชาวบ้านสร้างความรู้เพื่อพัฒนาท้องถิ่นตน (2)  พัฒนาเป็นทฤษฎีทางสังคมที่สร้างขึ้นเองจากข้อมูลท้องถิ่น  และสุดท้ายคือสร้างความแม่นยำและทันสมัยของข้อมูลให้มีความเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบ

สำหรับใช้วิธีรวบรวมข้อมูล และทดลองปฏิบัติการจริง (action) ให้ได้มาซึ่งแนวทาง กลไก หรือแผนการจัดการที่ทำได้จริงในพื้นที่ไม่ใช่เพียงแค่เป็นรายงานอยู่ในเล่มกระดาษซึ่งโดยทั่วไปการดำเนินงานแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะแรก วิจัยเพื่อให้ทราบสภาพที่เป็นอยู่ ได้แก่ สภาพหรือบริบทชุมชน ภูมิปัญญาในชุมชน สภาพของปัญหานั้น ทราบสาเหตุ ปัจจัย เงื่อนไขของปัญหา และเลือกทางเลือกในการแก้ไขปัญหา ระยะที่สอง เป็นการทดลอง (วิจัยปฏิบัติการ) เพื่อแก้ปัญหา และวิเคราะห์ สรุปบทเรียน รวมทั้งสิ่งที่ได้เรียนรู้

อย่างไรก็ตาม การวางแผนเก็บข้อมูลถือเป็นการสร้างระบบข้อมูลเพื่อการวิจัยท้องถิ่น ซึ่งแตกต่างกันตามบริบทพื้นที่วิจัย หลักการเบื้องต้นของการวางแผนทำข้อมูลคือ

1.  ตั้งเป้าหมาวัตถุประสงค์

2. วางแผนข้อมูล

3. เลือกประเด็นหลัก กำหนดกรอบ

4. เตรียมประเด็นย่อยแนวคำถาม

5.  ระบุแหล่งข้อมูลประเด็นย่อย

6.  เลือกเครื่องมือ

7.  ออกแบบเครื่องมือ

เครื่องมือเก็บข้อมูลแบบมีส่วนร่วม โดยทั่วไปมักจะมีการศึกษาข้อมูลทุติยภูมิ การสังเกตโดยตรง / มีส่วนร่วม (ขณะศึกษา, ร่วมกิจกรรม) และการสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง เช่น การสนทนากลุ่ม สัมภาษณ์กลุ่ม สัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ, รายบุคคล  และแบบสอบถามนักท่องเที่ยว แต่หากต้องการให้มีความเฉพาะหรือลึกซึ้งของข้อมูลมากยิ่งขึ้นควรนำเครื่องมือที่เน้นใช้ในการศึกษาชุมชน ได้แก่ เส้นแบ่งเวลา (Time Line)  แผนที่ชุมชน (รอบในและรอบนอก)  ปฏิทินประเพณี วัฒนธรรม  ปฏิทินการเกษตร  ผังเครือญาติ  โอ่งชีวิต  แบบเก็บข้อมูลทางด้านเศรษฐกิจ การวิเคราะห์ เกี่ยวข้อง (Steak holder analysis)

สำหรับงานวิจัยที่ได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย (สกว.) เรื่อง“รูปแบบการอนุรักษ์และฟื้นฟูเรือใบพื้นบ้านเพื่อการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ อำเภอละแม  จังหวัดชุมพร”  ทีมวิจัยได้ดำเนินการศึกษาข้อมูลเชิงลึกเพื่อให้สามารถดำเนินกระบวนการวิจัยได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพผ่านกระบวนการวิจัยท้องถิ่น โดยร่วมสร้างโจทย์คำถาม “ รูปแบบการอนุรักษ์และฟื้นฟูเรือใบพื้นบ้านสามารถพัฒนาสู่การท่องเที่ยวเชิงนิเวศภายในอำเภอละแม จังหวัดชุมพร ควรเป็นอย่างไร” และ “ กระบวนการด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูเรือใบพื้นบ้านสามารถผลักดันให้เกิดการสนับสนุนจากหน่วยงานและองค์กรที่เกี่ยวข้องภายในอำเภอละแม จังหวัดชุมพรได้อย่างไรทั้งนี้ เพื่อสร้างชุดความรู้การจัดการการอนุรักษ์และฟื้นฟูเรือใบพื้นบ้าน ภายในอำเภอละแม จังหวัดชุมพร ที่ผ่านมา และหารูปแบบที่เหมาะสมด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูเรือใบพื้นบ้าน ภายในอำเภอละแม จังหวัดชุมพรต่อไป โดยมีกิจกรรมเบื้องต้น ดังนี้

กิจกรรม : การอบรมแนวคิดงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นและแนวคิดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศโดยชุมชน

กิจกรรม : การพัฒนาศักยภาพสมาชิกชมรมรักษ์เรือใบโบราณละแม

กิจกรรม : การมีส่วนร่วมในการสำรวจศักยภาพแหล่งท่องเที่ยวภายในอำเภอละแม จังหวัดชุมพรและพื้นที่เชื่อมโยง

กิจกรรม : ปฎิบัติการขับเคลื่อนชมรมรักษ์เรือใบโบราณละแม

กิจกรรม :  การพัฒนาสื่อความหมายภูมิปัญญาท้องถิ่นประเภทเรือใบพื้นบ้าน กิจกรรม : ผลักดันให้เกิดการสนับสนุนการอนุรักษ์และฟื้นฟูเรือใบพื้นบ้านภายในอำเภอละแม จังหวัดชุมพรอย่างเป็นรูปธรรม

กิจกรรม : การสรุปผล และนำเสนอ

แสดงความคิดเห็น

*

  • เข้าสู่ระบบ